वीरगंज (पर्सा), २५ चैत । आदिवासी जनजाति थारू समुदायले परम्परादेखि मनाउँदै आएको ‘घाटो’ पर्व अहिले विस्तारै लोप हुने अवस्थामा पुगेको छ । चैत महिनाको शुक्लपक्षमा पर्ने यो महत्वपूर्ण सांस्कृतिक उत्सव संरक्षणको अभाव र आधुनिक जीवनशैलीको प्रभावका कारण समुदायभित्रै कमजोर बन्दै गएको हो ।
यस पर्वमा थारू युवतीहरूले असल जीवनसाथी प्राप्तिको कामनासहित माता गौरी (पार्वती) को विशेष पूजा गर्ने परम्परा रहँदै आएको छ । उनीहरूले माटोबाट माता गौरीको प्रतिमा निर्माण गरी गाउँकै कुनै एक घरको आँगनमा स्थापना गरेर दैनिक बिहान–बेलुका पूजा–आराधना गर्ने चलन थियो । त्यसैगरी, युवतीहरू सामूहिक रूपमा भेला भई घाटो तथा चैतार गीत गाउँदै झमटा नृत्य प्रस्तुत गर्ने गर्थे, जसले पर्वलाई अझ जीवन्त बनाउँथ्यो ।
पर्वको अर्को आकर्षक पक्षका रूपमा युवतीहरूको समूहले आँपका बगैंचाबाट पात संकलन गरी त्यसैमा खीर पकाएर माता गौरीलाई चढाउने र पछि प्रसादका रूपमा वितरण गर्ने परम्परा थियो । प्रसाद बाँड्दै गाउँका ज्येष्ठ नागरिकहरूसँग आशीर्वाद लिने र चन्दा संकलन गरेर सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजना गर्ने अभ्यास पनि यससँगै जोडिएको थियो ।
मूर्ति विसर्जनको दिनलाई विशेष उत्सवका रूपमा मनाइन्थ्यो । सो अवसरमा गाउँभरिका परिवारले आफ्ना छोरी, बहिनी तथा आफन्तजनलाई बोलाई आपसी भेटघाट गर्ने परम्परा थियो । खेतीपातीको व्यस्तताबीच यस्तो पर्वले पारिवारिक पुनर्मिलनको अवसर प्रदान गर्ने गर्थ्यो । यस दिन ठेकुवा, तेलही रोटी, दूधपुवा जस्ता परिकार बनाएर कोसेली पठाउने चलन पनि व्यापक थियो ।
तर पछिल्ला वर्षहरूमा घाटो पर्वको स्वरूपमा उल्लेख्य परिवर्तन आएको देखिन्छ । नाचगान र सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू सीमित बन्दै गएका छन् भने अन्य परम्परागत गतिविधिहरू क्रमशः हराउँदै गएका छन् । कतिपय स्थानमा एकै दिन पूजा सम्पन्न गरी मूर्ति खोलामा विसर्जन गरेर पर्व टुंग्याउने प्रवृत्ति बढ्दो छ ।
पटेर्वासुगौली गाउँपालिकाकी उपाध्यक्ष तथा थारू कल्याणकारी समितिकी केन्द्रीय पार्षद् ममता महतोका अनुसार बदलिँदो जीवनशैली, शिक्षा र रोजगारीका लागि युवाहरूको शहरतर्फ बढ्दो आकर्षणले यस पर्वप्रति चासो घट्दै गएको छ । साथै, एउटै बस्तीमा परम्परागत ढंगले पर्व आयोजना गर्न ठूलो आर्थिक भार पर्ने भएकाले पनि कठिनाइ भइरहेको उनले बताइन् । संरक्षणका लागि सामूहिक रूपमा एकीकृत स्थानमा पर्व आयोजना गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ ।
अहिलेको अवस्थामा थारू समुदायले घाटो पर्वलाई माघी जस्ता अवसरहरूमा प्रदर्शनात्मक रूपमा मात्र प्रस्तुत गर्न थालेको देखिन्छ, जसले यसको मौलिकता हराउँदै गएको संकेत गर्दछ । 
प्रतिक्रिया दिनुहोस् !