जनकपुरधाम (धनुषा), १९ कात्तिक । मिथिलाञ्चलमा आस्थाको पर्व छठ नजिकिएसँगै डुम समुदायलाई बाँसका सामग्री बनाउन भ्याइनभ्याइ छ । छठ पर्वमा प्रयोग हुने नाङ्लो, डालो, छिटी, पनपतियालगायत सामग्री बनाउन उनीहरू बिहानैदेखि व्यस्त छन् । तर, बाँसको मूल्य र उत्पादन लागत बढ्दै गए पनि तयार सामग्रीको बिक्री मूल्यमा खासै वृद्धि नहुँदा उनीहरूको आम्दानीमा अपेक्षित सुधार हुन सकेको छैन ।
छठ पर्वमा सूर्यदेवलाई अर्घ्य अर्पण गर्दा बाँसबाट बनेका सामग्रीको विशेष महत्व हुन्छ । अर्घ्यको प्रसाद राख्नेदेखि पूजाका सामग्री सजाउनसम्म नाङ्लो, डालो र छिटीलगायतका सामग्री प्रयोग गरिन्छ । बाँसको चोयाबाट हातैले बुनिएका यी सामग्रीले छठ पर्वको धार्मिक महत्वसँगै मिथिलाको मौलिक संस्कृति र परम्परालाई समेत झल्काउँछन् ।
छठ नजिकिएसँगै डुम समुदायका घरआँगनमा बाँसका सामग्री बनाउने चटारो बढेको छ । उनीहरू बिहानैदेखि बाँस चिरेर चोया निकाल्ने, त्यसलाई आवश्यक आकारमा तयार पार्ने र विभिन्न सामग्री बुन्ने काममा जुट्छन् । दिनभरि मेहनत गरेर सामग्री तयार पारेपछि बिक्रीका लागि बजारसम्म पुग्ने गरेका छन् । छठका बेला बढ्ने मागलाई लक्षित गरी उनीहरूले पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको परम्परागत सीपलाई जीविकोपार्जनको माध्यम बनाउँदै आएका छन् ।
तर, पछिल्लो समय बाँसका सामग्रीको प्रयोगमा आएको परिवर्तनले यो पेसा संकटमा पर्न थालेको छ । पहिले छठमा बाँसबाट बनेका सामग्रीको माग बढी हुने गरे पनि अहिले पित्तल तथा अन्य धातुबाट बनेका सामग्री प्रयोग गर्ने क्रम बढेको छ । त्यस्तै, बाहिरबाट उत्पादित सामग्री बजारमा आउन थालेपछि परम्परागत रूपमा बाँसका सामग्री बनाउने डुम समुदायले प्रतिस्पर्धाको चुनौतीसमेत सामना गर्नुपरेको छ ।
अर्कोतर्फ बाँसको मूल्य बढ्दै जाँदा सामग्री उत्पादनको लागत पनि बढेको छ । एउटा बाँस खरिद गर्न दुई सयदेखि दुई सय ५० रुपैयाँसम्म खर्च गर्नुपर्ने अवस्था छ । एउटा बाँसबाट चार वटासम्म नाङ्लो बनाउन सकिए पनि तयार भएका सामग्री बिक्री हुने सुनिश्चितता छैन । उत्पादन लागत बढे पनि बिक्री मूल्यमा खासै अन्तर नआउँदा दिनभरि मेहनत गरेर सामग्री बनाउँदा समेत उनीहरूले अपेक्षित आम्दानी गर्न सकेका छैनन् ।
छठ पर्वका बेला केही दिन माग बढे पनि बाँकी समय यही पेसाबाट परिवारको खर्च धान्न कठिन हुने अवस्था छ । पुस्तौँदेखि जोगाउँदै आएको सीप र पेसालाई निरन्तरता दिइरहेका डुम समुदायका लागि बजारको प्रतिस्पर्धा, बढ्दो उत्पादन लागत र परम्परागत सामग्रीप्रतिको घट्दो आकर्षण जीविकोपार्जनकै चुनौती बन्दै गएको छ । 
प्रतिक्रिया दिनुहोस् !