वीरगंज (पर्सा), २० कात्तिक । सुन्तला आयातको भन्सार प्रज्ञापनपत्र बनाएर सोही ट्रकमा प्रतिबन्धित केरा लुकाएर नेपाल भित्र्याइएको घटना सार्वजनिक भएपछि वीरगंज भन्सार कार्यालयको जाँचपास प्रणाली र भौतिक परीक्षण प्रक्रियामाथि गम्भीर प्रश्न उठेको छ । भन्सारबाट सम्पूर्ण प्रक्रिया पूरा गरी गन्तव्यतर्फ लागेको ट्रकमा कागजातमा उल्लेख नभएको ठूलो परिमाणको केरा फेला पर्नुले जाँचपासमा भएको सम्भावित लापरबाही, मिलेमतो र राजस्व चुहावटको आशंकालाई थप बलियो बनाएको छ ।
वीरगंज भन्सार कार्यालयबाट जाँचपास भई काठमाडौँतर्फ गइरहेको भारतीय नम्बर प्लेटको ट्रकलाई काठमाडौँको जडीबुटीमा प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएपछि अवैध आयातको रहस्य बाहिरिएको हो । वीरगंज महानगरपालिका–२५ श्रीसियास्थित आरोही इन्टरप्राइजेजका नाममा जाँचपास भएको यूपी २५ एफटी ३६५९ नम्बरको भारतीय ट्रकलाई प्रहरीले नियन्त्रणमा लिएर थप अनुसन्धान तथा कानुनी कारबाहीका लागि त्रिभुवन विमानस्थल भन्सार कार्यालयमा बुझाएको छ ।
ट्रकको भौतिक परीक्षण गर्दा बाहिर सुन्तलाका क्यारेट देखाएर भित्र केरा लुकाइएको अवस्थामा फेला परेको थियो । भन्सार प्रज्ञापनपत्रमा ७.६ मेट्रिक टन अर्थात् ४०० क्यारेट सुन्तला उल्लेख गरिएको भएपनि वास्तविक जाँचका क्रममा थप २०० क्यारेट केरा भेटिएको बताइएको छ । बरामद केराको परिमाण करिब एक हजार ८०० दर्जन रहेको जनाइएको छ ।
यो घटना एउटा ट्रकमा अवैध सामान फेला परेको विषयमा मात्र सीमित देखिँदैन । पहिलो ट्रक प्रहरी नियन्त्रणमा परेको सूचना सार्वजनिक हुनासाथ सोही आयातकर्ता आरोही इन्टरप्राइजेजकै नाममा भन्सार जाँचपास गराएर गेटपाससमेत लिइसकेका अन्य दुई भारतीय ट्रक आईसीपी परिसरको पार्किङमै छाडिएको बताइएको छ ।
एमएच ३० सीई ००८३ र यूके ०४ सीसी २८३१ नम्बरका ती ट्रकका चालक तथा प्रतिनिधि गाडी छाडेर फरार भएको स्रोतको दाबी छ । यसले एउटै आयातकर्ताको नाममा भन्सार प्रक्रिया पूरा भएका तीनवटै ट्रकको कारोबार शंकास्पद रहेको आशंका जन्माएको छ ।
घटनापछि आईसीपी प्रशासनले ती दुई ट्रकलाई निगरानीमा राखेर पुनः भौतिक परीक्षण, नापजाँच र तौल यकिन गर्ने तयारी गरेको जनाएको छ । तर ती ट्रकभित्र कुन वस्तु र कति परिमाणमा सामान लोड गरिएको छ भन्ने तथ्य अझै सार्वजनिक भएको छैन । नियन्त्रणमा परेको पहिलो ट्रकका चालक भारतको उत्तर प्रदेश निवासी धनिराम राजपुतलाई हिरासतमा राखेर अनुसन्धान भइरहेको छ भने बरामद फलफूल लिलामी गर्ने प्रक्रिया अघि बढाउने तयारी गरिएको बताइएको छ ।
कागजातमा सुन्तला, ट्रकमा केरा : जाँचपास कसरी भयो ?
यस प्रकरणको सबैभन्दा गम्भीर पक्ष भन्सार कागजात र वास्तविक सामानबीच देखिएको फरक हो । सुन्तलाको नाममा जाँचपास भएको ट्रकमा ठूलो परिमाणमा केरा भेटिँदासमेत वीरगंज भन्सारको जाँच प्रणालीले किन पत्ता लगाउन सकेन भन्ने प्रश्नको जवाफ सम्बन्धित निकायले दिनुपर्ने देखिन्छ ।
भौतिक परीक्षणको जिम्मेवारी पाएका कर्मचारीले सामानको प्रकृति, परिमाण र कागजातबीचको विवरण यकिन नगरी कसरी गेटपास जारी गरे ? परीक्षणका क्रममा केरा लुकाइएको अवस्था किन पहिचान भएन ? एउटै आयातकर्ताका नाममा जाँचपास भएका अन्य दुई ट्रकसमेत किन शंकाको घेरामा परे ? यी प्रश्नको निष्पक्ष छानबिन आवश्यक छ ।
यसमा कर्मचारीको लापरबाही मात्रै हो वा योजनाबद्ध मिलेमतोमा प्रतिबन्धित वस्तु भित्र्याउने प्रयास भएको हो भन्ने विषय पनि अनुसन्धानबाट स्पष्ट हुनुपर्छ । भन्सार जाँचपासदेखि गेटपास जारी गर्दासम्म संलग्न कर्मचारी, आयातकर्ता, एजेन्ट तथा अन्य सम्भावित बिचौलियाको भूमिकासमेत अनुसन्धानको दायरामा ल्याउनुपर्ने देखिन्छ ।
चालकलाई पक्राउ गरेर वा बरामद फलफूल लिलामी गरेर मात्रै प्रकरणको वास्तविकता बाहिर आउँदैन । बरु भन्सार प्रणालीभित्रैबाट यस्तो अवैध कारोबार सम्भव भएको हो भने त्यसको जरो पहिचान गर्नु आवश्यक छ । विशेषगरी थप दुई ट्रकको सामान परीक्षण गरी तीनवटै गाडीको आयात विवरण, भन्सार मूल्यांकन, जाँचपास प्रक्रिया र गेटपास जारी गर्ने कर्मचारीको अभिलेख भिडाउनुपर्ने देखिन्छ ।
वीरगंज भन्सार मुलुकको प्रमुख व्यापारिक नाकामध्ये एक भएकाले यहाँको जाँचपास प्रणालीमा हुने कमजोरीले राज्यको राजस्वमा प्रत्यक्ष असर पार्नुका साथै अवैध आयातलाई समेत प्रोत्साहन गर्न सक्छ । त्यसैले यो घटनालाई सामान्य भन्सार अनियमितताका रूपमा सीमित नगरी सम्भावित राजस्व चुहावट र संगठित अवैध आयातको सञ्जाल पहिचान गर्ने अवसरका रूपमा लिनुपर्ने आवश्यकता छ । 
प्रतिक्रिया दिनुहोस् !