वीरगंज (पर्सा), १९ साउन । सफलताको कथा सुन्दा धेरैले त्यसको अन्तिम परिणाम मात्र देख्छन्, तर त्यस परिणामसम्म पुग्न व्यक्तिले पार गर्नुपरेका अनगिन्ती संघर्ष, त्याग, असफलता, धैर्य र निरन्तर मेहनतका अध्याय प्रायः ओझेलमा पर्छन् । वास्तवमा प्रत्येक सफलताको जगमा पसिना, पीडा, जिम्मेवारी र आत्मविश्वासका अनगिन्ती इँटा जोडिएका हुन्छन् ।
वीरगंजका युवा तथा ‘लिटिल बडी प्रि-स्कुल’का प्रधानाध्यापक ‘विजय कुमार बल’को जीवनयात्रा पनि त्यस्तै प्रेरणादायी उदाहरण हो । सामान्य आर्थिक अवस्थाको परिवारमा जन्मिएर बाल्यकालदेखि आमाबुबाको चिया पसलमा सघाउने बालक, किशोर अवस्थामै ट्युसन पढाएर आफ्नो पढाइको खर्च जुटाउने विद्यार्थी, विभिन्न विद्यालय र संस्थामा शिक्षक, कम्प्युटर अपरेटर तथा लेखापालको जिम्मेवारी निभाउने युवा, व्यवसायमा ठूलो घाटा बेहोरेर पुनः विदेशिन बाध्य बनेका संघर्षशील व्यक्ति, जापानमा कठोर मेहनत गर्दै उत्कृष्ट विद्यार्थी बन्न सफल नेपाली, र अन्ततः आफ्नै देश फर्केर अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको प्रिस्कुल स्थापना गरी दर्जनौँ युवालाई रोजगारी दिने उद्यमी-यी सबै परिचय एउटै व्यक्तिका जीवनका फरक-फरक अध्याय हुन् ।
सामान्य परिवारमा जन्म, असाधारण सपनाको सुरुवात
वि.सं. २०४६ साल कार्तिक १६ गते कृष्णबहादुर बल र इन्दिरा देवी बलको परिवारमा जेठो छोराका रूपमा विजय कुमार बलको जन्म भयो । परिवारमा एक दिदी, उनीभन्दा सानी एक बहिनी र एक भाइ गरी चार दाजुभाइ–दिदीबहिनी हुर्किए ।
उनका बुबा कृष्णबहादुर बल वीरगंजस्थित ठाकुरराम बहुमुखी क्याम्पसमा मालीका रूपमा सरकारी सेवामा कार्यरत थिए । सरकारी जागिर भएपनि सीमित तलबले परिवार धान्न सहज थिएन । त्यसैले उनका बुबाआमाले बिहान कार्यालय जानुअघि र बेलुका ड्युटी सकेपछि कर्मचारी क्वार्टर नजिकै, पशुपति शिक्षा मन्दिर बोर्डिङ स्कुलअगाडि सानो चिया पसल सञ्चालन गरे । विद्यालयका शिक्षक तथा कर्मचारीलाई दैनिक चिया पुर्याउने काम पनि उहाँहरूकै जिम्मेवारी थियो ।
विजय कुमार बलको बाल्यकाल यही संघर्षमय वातावरणमा बित्यो । प्रारम्भिक शिक्षा बाल मन्दिरबाट सुरु भए पनि उनको जीवनको महत्वपूर्ण मोड एउटा सामान्य देखिने घटनाबाट सुरु भयो ।
एउटा अवसर जसले बदलिदियो जीवनको दिशा
एक दिन उनका बुबा विद्यालयमा चियाको मासिक रकम लिन पुगेका थिए । त्यही क्रममा विद्यालयका प्राचार्यले उनको पढाइबारे चासो राख्दै एउटा प्रस्ताव गरे । विद्यालयले चियाको रकमबाट शुल्क मिलाउने र बाँकी खर्च छात्रवृत्तिबाट व्यवस्थापन गर्ने सर्तमा विजयलाई विद्यालयमा भर्ना गराउने प्रस्ताव राखियो । आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारका लागि त्यो प्रस्ताव केवल छात्रवृत्ति थिएन, भविष्य बदल्ने अवसर थियो । यसरी उनी यूकेजीदेखि पशुपति शिक्षा मन्दिर बोर्डिङ स्कुलमा अध्ययन गर्न थाले ।
विद्यालयमा उनी सदैव मेहनती र अनुशासित विद्यार्थीका रूपमा परिचित थिए । हरेक वर्ष उत्कृष्ट नतिजा ल्याउँदै स्थान हासिल गर्नु उनका लागि सामान्य उपलब्धि बन्दै गयो । तर विद्यालय सकिएपछि अन्य साथीहरूजस्तै खेल्ने वा आराम गर्ने समय उनीसँग थिएन । घर फर्किएपछि उनी आमाबुबाको चिया पसलमा सक्रिय रूपमा सघाउने गर्थे । चिया बनाउने, ग्राहकलाई दिने, पसल सम्हाल्ने जस्ता काम उनको दैनिक जिम्मेवारी बनिसकेका थिए ।
पढाइसँगै जिम्मेवारीको अभ्यास
कक्षा ७ सम्म पशुपति शिक्षा मन्दिरमा अध्ययन गरेपछि उनले कक्षा ८ देखि एसएलसीसम्म मिनिल्यान्ड सेकेन्डरी स्कुलमा अध्ययन गरे । यसबीच उनकी आमा इन्दिरा देवी बल वीरगंज पब्लिक कलेज स्थापना भएपछि कार्यालय कर्मचारीका रूपमा कार्यरत थिइन् । त्यसले पछि उनलाई बीबीएस अध्ययनका क्रममा छात्रवृत्ति प्राप्त गर्ने अवसर दिलायो । तर पारिवारिक आर्थिक अवस्थाले पढाइ मात्र गरेर बस्ने सुविधा दिएको थिएन । त्यसैले कक्षा ८ बाटै विजय कुमार बलले घरघरमा गएर ट्युसन पढाउन सुरु गरे । यही समयदेखि उनले कम्प्युटर शिक्षा पनि लिन थाले ।
उनको दैनिक जीवन अत्यन्त व्यस्त थियो । बिहान सात बजे घरबाट निस्कने, कम्प्युटर कक्षा जाने, विद्यालय पुग्ने, घर फर्केर फेरि बेलुका ट्युसन पढाउन जाने र राति अबेरसम्म आफ्नै पढाइ गर्ने—यही जीवनशैली धेरै वर्षसम्म निरन्तर चलिरह्यो । यही अथक मेहनतको परिणामस्वरूप उनले वि.सं. २०६३ सालमा प्रथम श्रेणीमा एसएलसी उत्तीर्ण गरे ।
पढाइसँगै रोजगारीको यात्रा
एसएलसीपछि उनी वीरगंज पब्लिक कलेजमा प्लस टु अध्ययनका लागि भर्ना भए । त्यसपछि पनि ट्युसन पढाउने काम निरन्तर जारी रह्यो । बीबीएस पहिलो वर्षमा अध्ययनरत रहँदा उनले आफूले अध्ययन गरेको पशुपति शिक्षा मन्दिर बोर्डिङ स्कुलमै कम्प्युटर शिक्षकका रूपमा करिब एक वर्ष सेवा गर्ने अवसर प्राप्त गरे । त्यसपछि उनी कादम्बरी एकेडेमीमा करिब दुई वर्ष कम्प्युटर अपरेटरका रूपमा कार्यरत रहे ।
जागिर र ट्युसन सँगसँगै चलिरहेको थियो । त्यसपछि उनी बाराको छातापिप्रास्थित एक उत्पादन कम्पनीमा करिब चार वर्ष लेखापालका रूपमा कार्यरत भए । तर उनको सपना केवल जागिरमा सीमित थिएन । आफ्नै व्यवसाय गर्ने चाहना उनीभित्र सधैँ जीवित थियो ।
व्यवसायमा सफलता, त्यसपछि ठूलो झट्का
उनले वीरगंजको माइस्थानमा फेन्सी कपडा पसल सञ्चालन गरे । व्यवसाय विस्तार हुँदै गएपछि थप सम्भावना देखेर हेटौंडामा अर्को शाखा पनि संचालनमा ल्याए । तर कहिलेकाहीँ सफलताको यात्रामा असफलताले पनि ठूलो पाठ सिकाउँछ । हेटौंडा शाखाले अपेक्षाअनुसार व्यापार गर्न सकेन । घाटा बढ्दै गयो । आर्थिक दबाब बढ्दै जाँदा भविष्यका बारेमा नयाँ निर्णय लिनुपर्ने अवस्था सिर्जना भयो ।
यसैबीच वि.सं. २०७२ साल फागुन २४ गते उनको विवाह सुप्रिया पौडेलसँग भयो । वैवाहिक जीवन सुरु भएसँगै परिवारप्रतिको जिम्मेवारी अझ बढ्यो । नेपालको आर्थिक तथा व्यावसायिक अनिश्चितताबीच उनले अन्ततः विदेश जाने निर्णय गरे ।
जापानमा संघर्ष, सम्मान र उपलब्धि
साथीसँग जापानी भाषा परामर्श केन्द्र पुगेको एउटा दिन उनको जीवनको अर्को महत्वपूर्ण मोड बन्यो । त्यहाँका शिक्षकको प्रेरणाले उनले जापानी भाषा अध्ययन सुरु गरे । कडा मेहनतका कारण २१ जना विद्यार्थीमध्ये उत्कृष्ट विद्यार्थी बन्न सफल भए । त्यसपछि सन् २०१७ अप्रिलमा विद्यार्थीका रूपमा जापान पुगे । जापान जानुअघि वीरगंज पब्लिक कलेजबाट एमबीएसको अन्तिम परीक्षा दिन पाउनु उनका लागि विशेष उपलब्धि थियो ।
जापान पुगेपछि जीवन सहज थिएन । भाषा सिकाइ, नियमित अध्ययन, पार्टटाइम रोजगारी, महँगो जीवनशैली र नेपालबाट लिएको शैक्षिक ऋण यी सबै चुनौतीसँग उनले एकैसाथ सामना गरे । दुई वर्षको भाषा अध्ययन पूरा गर्दा उनी फेरि नेपाली विद्यार्थीमध्ये उत्कृष्ट घोषित भए र स्वर्ण पदक प्राप्त गरे । त्यसपछि उनले सूचना प्रविधि (आईटी) अध्ययन सुरु गरे । विद्यार्थी भिसाबाट वर्किङ भिसामा परिवर्तन गर्ने प्रक्रिया पनि निकै चुनौतीपूर्ण रह्यो । तर निरन्तर प्रयास र धैर्यका कारण त्यो लक्ष्य पनि पूरा भयो ।
विदेशको कमाइ, आफ्नै घरको सपना
वर्षौँको कठिन परिश्रमपछि केही बचत गर्न सफल भएका विजय कुमार बल सन् २०२२ को अक्टोबरमा नेपाल फर्किए । नेपाल फर्किएपछि उनले जीवनभरको एउटा सपना पूरा गरे, ‘वीरगंजमा आफ्नै घर निर्माण गरे’ । त्यसअघि उनको परिवार सधैँ भाडाको घरमा बस्दै आएका थिए । केही समयपछि उनलाई सिमराबाट जापानी भाषा प्रशिक्षकका रूपमा अध्यापन गर्ने अवसर प्राप्त भयो । उनले उक्त जिम्मेवारी पनि सफलतापूर्वक निर्वाह गरे ।
एउटा विश्वास, जसले नयाँ इतिहास लेख्यो
उनलाई जापान पठाउन प्रेरित गर्ने गुरुले पछि हेटौंडामा आफ्नै विद्यालय सञ्चालन गरे । वीरगंजमा शाखा विस्तार गर्ने योजना बनेपछि उनले विजय कुमार बललाई शाखा प्रमुखको जिम्मेवारी प्रस्ताव गरे । पछिल्लो चरणमा विभिन्न कारणले उनले वीरगंज शाखा आफैँ सञ्चालन नगर्ने निर्णय गरे । त्यसपछि उनले आफ्ना दुई साझेदारसँग मिलेर विद्यालय सञ्चालनको सम्पूर्ण जिम्मेवारी सम्हाले ।
अन्तर्राष्ट्रिय फ्रेन्चाइज प्रणालीको प्रिस्कुललाई वीरगंजमा स्थापित गर्नु सहज थिएन । नयाँ अवधारणाप्रति अभिभावकको विश्वास जित्नु, गुणस्तरीय शैक्षिक वातावरण निर्माण गर्नु र सक्षम टोली तयार गर्नु ठूलो चुनौती थियो । तर बाल्यकालदेखि सिकेको संघर्ष, आमाबुबाको त्याग र आफ्नो आत्मविश्वासलाई आधार बनाएर उनी अघि बढिरहे ।
आज ‘लिटिल बडी प्रि–स्कुल’ वीरगंजका विश्वासिला तथा उत्कृष्ट प्रिस्कुलहरूमध्ये स्थापित भइसकेको छ । विद्यालयमा १६ जना शिक्षकीय र ९ जना गैरशिक्षकीय कर्मचारी कार्यरत छन् । एक समय रोजगारीको खोजीमा विदेश पुगेका विजय कुमार बल आज आफ्नै देशमा अरूलाई रोजगारी सिर्जना गर्ने अवस्थामा पुगेका छन् । यही उपलब्धिलाई उनी आफ्नो जीवनको सबैभन्दा ठूलो सन्तुष्टि मान्छन् ।
शिक्षासँगै सामाजिक नेतृत्व
विद्यालय सञ्चालनसँगै उनी विभिन्न सामाजिक तथा शैक्षिक संस्थामा पनि सक्रिय छन् । उनी नेपाल इनोभेटिभ सोसाइटी, वीरगंजका सह–सचिव, प्याब्सन वीरगंजका कार्यसमिति सदस्य तथा उज्यालो पाना अनलाइनका सम्पादकका रूपमा जिम्मेवारी निर्वाह गरिरहेका छन् ।
पारिवारिक जीवनमा उनकी जीवनसाथी सुप्रिया पौडेल र दुई छोरा छन् । जेठो छोरा गौतम स्कुल, वीरगंजमा कक्षा ४ मा अध्ययनरत छन् भने कान्छो छोरा बाल्यावस्थामै छन् । पारिवारिक जिम्मेवारी र व्यावसायिक सफलतालाई समान रूपमा सन्तुलन गर्दै उनले आफ्नो यात्रा निरन्तर अघि बढाइरहेका छन् ।
संघर्ष कहिल्यै व्यर्थ हुँदैन
विजय कुमार बलको जीवनकथा केवल एउटा व्यक्तिको सफलताको कथा होइन । यो सामान्य परिवारमा जन्मिएका, सीमित स्रोतसाधनबीच ठूलो सपना देख्ने र कठिन परिस्थितिसँग हार नमानी निरन्तर अघि बढ्ने प्रत्येक युवाको प्रतिनिधि कथा हो । चिया पसलमा आमाबुबालाई सघाउने बालकदेखि अन्तर्राष्ट्रिय प्रिस्कुलका प्रधानाध्यापकसम्मको यात्रा सहज थिएन । त्यस यात्रामा अभाव थियो, जिम्मेवारी थियो, असफलता थियो, विदेशको कठोर संघर्ष थियो, तर ती सबैभन्दा माथि थियो अटल आत्मविश्वास, इमानदार परिश्रम र कहिल्यै हार नमान्ने दृढ इच्छाशक्ति ।
उनी आफ्नो सफलताको श्रेय विशेषगरी बुबा कृष्णबहादुर बल, आमा इन्दिरा देवी बल, जीवनसाथी सुप्रिया पौडेल, विद्यालयका साझेदार तथा प्याब्सन वीरगंजका अध्यक्ष राहुल श्रीवास्तव, दाजु भोला पराजुली र विद्यालयकी साझेदार श्रीजना श्रेष्ठलगायत आफूलाई साथ दिने सम्पूर्ण शुभेच्छुकलाई दिन्छन् । उनको जीवनले एउटा सन्देश दिन्छ ‘संघर्ष कहिल्यै व्यर्थ हुँदैन ।’ इमानदार मेहनत, धैर्य, सकारात्मक सोच र सही अवसरको सदुपयोग गर्न सक्ने व्यक्ति सामान्य परिवेशबाट उठेर पनि समाजका लागि प्रेरणा बन्न सक्छ । यही कारण विजय कुमार बलको यात्रा केवल व्यक्तिगत सफलताको इतिहास होइन, भविष्यका पुस्तालाई सपना देख्न, संघर्ष गर्न र आफ्नै देशमा सम्भावनाको नयाँ अध्याय लेख्न प्रेरित गर्ने जीवनदर्शन पनि हो ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस् !