वीरगंज (पर्सा), २३ असोज । दशैं नजिकिँदै जाँदा वीरगंजमा दण्डिया कार्यक्रमको रौनक बढ्न थालेको छ । केही वर्षअघिसम्म सीमित समुदाय र समूहमा सांस्कृतिक उत्सवका रूपमा मनाइने दण्डिया अहिले क्रमशः व्यावसायिक इभेन्टको स्वरूपमा विस्तार हुँदै गएको छ । एउटै शहरमा एकपछि अर्को कार्यक्रम आयोजना गर्ने तयारी भइरहँदा यसको सांस्कृतिक महत्त्वभन्दा व्यापारिक स्वार्थ हाबी हुन थालेको हो कि भन्ने प्रश्नसमेत उठ्न थालेको छ ।
प्राप्त जानकारीअनुसार यस वर्ष वीरगंजमा मात्रै करिब ५ देखि ६ वटा फरक–फरक इभेन्ट म्यानेजमेन्ट टिम तथा समूहले दण्डिया कार्यक्रम आयोजना गर्ने तयारी गरिरहेका छन् । दण्डिया केवल नाचगान र मनोरञ्जनमा सीमित सांस्कृतिक गतिविधि होइन । यो परम्परा, सामूहिक सहभागिता र चाडपर्वसँग जोडिएको सामाजिक तथा सांस्कृतिक उत्सव हो । तर पछिल्लो समय यही सांस्कृतिक आकर्षणलाई टिकट बिक्री, विशेष पास, प्रायोजन, विज्ञापन, खानपिन र अन्य व्यावसायिक गतिविधिसँग जोडेर ठूलो इभेन्टका रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ ।
प्रश्न दण्डिया आयोजना गर्नु गलत हो भन्ने होइन, सांस्कृतिक भावनाको आडमा नाफालाई प्राथमिकता दिन थालिएको त छैन भन्ने हो । वीरगंजमा दण्डिया कार्यक्रमको संख्या बढेसँगै आयोजकहरूबीच प्रतिस्पर्धा पनि चर्किन थालेको देखिन्छ । आकर्षक पोस्टर, चर्चित कलाकारको प्रस्तुति, महँगा टिकट तथा विशेष पासको प्रचारले कार्यक्रमलाई थप आकर्षक बनाउने प्रयास भइरहेको छ । तर यस्ता गतिविधिले दण्डियालाई सांस्कृतिक उत्सवभन्दा बढी बजारमा बिक्री हुने मनोरञ्जनको उत्पादन बनाउँदै लगेको हो कि भन्ने बहससमेत आवश्यक देखिएको छ ।
टिकट र प्रायोजनबाट उठेको रकमको हिसाब पारदर्शी छ ?
दण्डिया कार्यक्रम व्यावसायिक रूपमा आयोजना गर्नु आफैंमा अनुचित होइन । आयोजकले लगानी गर्ने, कलाकारलाई पारिश्रमिक दिने र कार्यक्रमबाट आम्दानी गर्ने विषय स्वाभाविक हो । तर सार्वजनिक रूपमा सांस्कृतिक उत्सवको पहिचान बनाएर आयोजना गरिने कार्यक्रमको आर्थिक पक्ष, व्यवस्थापन र कानुनी दायित्वबारे प्रश्न उठ्नु पनि उत्तिकै स्वाभाविक छ ।
टिकट तथा प्रायोजनबाट कति रकम संकलन हुन्छ, कलाकार र व्यवस्थापनमा कति खर्च गरिन्छ तथा आयोजकको आम्दानी कति हुन्छ भन्ने विषयमा पारदर्शिता कत्तिको कायम गरिएको छ ? कार्यक्रम सञ्चालनका लागि आवश्यक अनुमति, करसम्बन्धी दायित्व तथा सुरक्षा व्यवस्थापनको पालना गरिएको छ कि छैन ? यी प्रश्नमा आयोजक र सम्बन्धित निकायको स्पष्टता आवश्यक छ ।
हालसम्म उपलब्ध विवरणका आधारमा कुनै आयोजकले अनियमितता गरेको निष्कर्ष निकाल्न सकिँदैन । तर कार्यक्रमको व्यावसायिक आकार बढ्दै जाँदा आर्थिक पारदर्शिता, सुरक्षा र कानुनी मापदण्डको पालना सुनिश्चित गर्नु आयोजक तथा सम्बन्धित निकायको जिम्मेवारी हो ।
संस्कृति जोगाउने कि भावनालाई बजारमा बेच्ने ?
संस्कृति र परम्पराको संरक्षण गर्दै मनोरञ्जनका कार्यक्रम सञ्चालन हुनु सकारात्मक पक्ष हो । यस्ता कार्यक्रमले स्थानीय कलाकार, व्यवसायी तथा सेवा प्रदायकलाई अवसर दिन सक्छन् । तर सांस्कृतिक उत्सवको मूल भावना ओझेलमा पारेर टिकट बिक्री र नाफालाई नै मुख्य उद्देश्य बनाइयो भने यसको मौलिकता र सामाजिक महत्व कमजोर हुन सक्छ ।
वीरगंजमा दण्डिया कार्यक्रम बढ्नु आफैंमा समस्या होइन । समस्या तब उत्पन्न हुन्छ, जब सांस्कृतिक पहिचानभन्दा व्यापारिक स्वार्थ ठूलो बन्न थाल्छ र उत्सवको नाममा गरिने गतिविधिप्रति आयोजकको जवाफदेहिता कमजोर हुन्छ । त्यसैले आयोजक, व्यवसायी र सम्बन्धित निकायले दण्डियालाई केवल कमाइको अवसरका रूपमा नभई सांस्कृतिक परम्परा, सामाजिक सद्भाव र सामूहिक सहभागिताको उत्सवका रूपमा स्थापित गर्न ध्यान दिन आवश्यक छ ।
अन्ततः वीरगंजमा दण्डियाको बढ्दो आकर्षणसँगै एउटा गम्भीर प्रश्नको जवाफ खोज्नुपर्ने भएको छ । दण्डियाको नाममा संस्कृति प्रवद्र्धन भइरहेको छ कि संस्कृतिप्रतिको जनभावनालाई व्यापारको माध्यम बनाइँदै छ ? यसको उत्तर आयोजकहरूको व्यवहार, कार्यक्रमको पारदर्शिता र सांस्कृतिक मूल्यमान्यताप्रतिको उनीहरूको प्रतिबद्धताले दिनेछ । 
प्रतिक्रिया दिनुहोस् !