वीरगंज (पर्सा), १९ कात्तिक । दीपावली र छठ पर्व नजिकिएसँगै माटाका भाँडाकुँडा बनाउने कुम्हालहरूलाई यतिबेला कामको चटारो छ । लक्ष्मीपूजाका लागि आवश्यक दियोदेखि छठ पर्वमा प्रयोग हुने कलश, ढकना, हात्ती, कोसिया लगायतका पूजा सामग्री बनाउन उनीहरू व्यस्त छन् । पुस्तौँदेखि यही पेसा अँगाल्दै आएका कुम्हालहरूका लागि चाडपर्व आम्दानी गर्ने मुख्य अवसरसमेत हो । तर, मेहनतअनुसारको मूल्य र बजारको अभावले उनीहरूको पुर्ख्यौली पेसा संकटमा पर्दै गएको छ ।
माटो मुछ्नेदेखि भाँडाकुँडा तयार पार्ने, सुकाउने र आगोमा पोल्नेसम्मका काममा लामो समय र मेहनत खर्चिनुपर्छ । पर्वलाई लक्षित गरी महिनौँअघिदेखि सामग्री तयार पार्ने गरे पनि उत्पादित सामान बिक्री गर्ने उपयुक्त बजार नहुँदा कुम्हालहरू समस्यामा छन् । बजारमा अन्य व्यापारीले पसल तथा व्यापारका लागि ठाउँ ओगट्ने तर परम्परागत सामग्री बिक्री गर्ने कुम्हाललाई पर्याप्त स्थान नदिने समस्या रहेको उनीहरूको गुनासो छ । यसले गर्दा तयार भएका सामग्री ग्राहकसम्म पुर्याउन र उचित मूल्यमा बिक्री गर्न कठिन भइरहेको छ ।
पछिल्लो समय माटो, दाउरा तथा अन्य कच्चा पदार्थको मूल्य निरन्तर बढ्दै गएको छ । उत्पादन लागत बढे पनि माटाका सामग्रीको बिक्री मूल्य भने वर्षौँदेखि खासै वृद्धि हुन नसकेको कुम्हालहरू बताउँछन् । एक महिनासम्म दिनरात मेहनत गरेर सामग्री तयार पार्दा पनि त्यसबाट हुने आम्दानीले परिवारको सामान्य खर्च धान्नसमेत मुस्किल हुने गरेको उनीहरूको भनाइ छ ।
चाडपर्वका बेला केही आम्दानी भएपनि वर्षभरि यही पेसाबाट परिवार चलाउन सक्ने अवस्था छैन । त्यसैले धेरै कुम्हाल पुर्ख्यौली पेसालाई निरन्तरता दिँदै अन्य काम गर्न बाध्य छन् । त्यसमाथि बजारमा प्लास्टिक, धातु तथा अन्य आधुनिक सामग्रीको प्रयोग बढ्दै जाँदा माटाका भाँडाकुँडाको माग र बजारसमेत खुम्चिँदै गएको छ ।
आर्थिक अनिश्चितताका कारण नयाँ पुस्ताको आकर्षण पनि यो पेसाप्रति घट्दै गएको छ । पुर्खाबाट हस्तान्तरण हुँदै आएको सीपलाई निरन्तरता दिनुभन्दा अन्य पेसा रोज्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको कुम्हालहरूको अनुभव छ । उनीहरूका अनुसार माटाका सामग्री बनाउने पेसा संरक्षणका लागि चाडपर्वका बेला मात्रै चासो देखाएर पुग्दैन । उत्पादित सामग्री वर्षभरि बिक्री गर्न सकिने छुट्टै बजारको व्यवस्था गर्नु आवश्यक छ ।
माटाका भाँडाकुँडा बनाउने सीप कुम्हाल समुदायको जीविकोपार्जनसँगै मौलिक संस्कृति र परम्परासँग पनि जोडिएको छ । तर, उचित मूल्य, बजारको पहुँच र सरकारी सहयोगको अभावमा यही पेसाबाट परिवार पाल्नसमेत कठिन हुँदै गएको छ । समयमै संरक्षण र प्रवद्र्धनका लागि पहल हुन नसके पुस्तौँदेखि हस्तान्तरण हुँदै आएको परम्परागत सीप र पेसा नै लोप हुने जोखिम बढ्दै गएको छ । 
प्रतिक्रिया दिनुहोस् !