वीरगंज (पर्सा), १२ असोज । रोजगारीको खोजीमा रहेका युवालाई आकर्षक तलब र सहज कामको प्रलोभन देखाएर वीरगंजमा सञ्चालित केही ‘जब सेन्टर’ले शुल्क र कमिसन असुल्ने मात्र होइन, जागिरको नाममा युवालाई एउटा कार्यालयबाट अर्को कार्यालयसम्म धाउने ‘गोलचक्कर’मा पार्ने गरेको पाइएको छ ।
पीडित युवाहरूका अनुसार सामाजिक सञ्जालमा आकर्षक रोजगारीको विज्ञापन गर्ने, युवालाई जब सेन्टरमा बोलाउने, फारम वा सेवा शुल्कका नाममा रकम लिने र उद्योग, कलकारखाना तथा निजी फर्ममा पठाउने गरिन्छ । तर त्यहाँ पुगेपछि विज्ञापनमा भनिएको पद वा काम उपलब्ध नभएको भन्दै फर्काइने गरेको उनीहरूको आरोप छ ।
यसरी रोजगारी नपाए पनि जब सेन्टरमा बुझाएको रकम भने फिर्ता नहुने गरेको पीडितहरूको गुनासो छ । कतिपय अवस्थामा पहिलो महिनाको तलबबाट ४० देखि ५० प्रतिशतसम्म कमिसन माग्ने र कमिसन नदिएसम्म नागरिकता, शैक्षिक प्रमाणपत्र तथा सवारी चालक अनुमतिपत्रजस्ता कागजात राख्ने गरिएकोसमेत उनीहरूको दाबी छ ।
३३३ ‘भ्याकेन्सी’ नै नभएको ठाउँमा पठाइन्छ
यस विषयमा पीडित युवासँग गरिएको कुराकानीका आधारमा वीरगंजमा सञ्चालित केही जब सेन्टर र विभिन्न उद्योग तथा निजी फर्मका कर्मचारीबीच समन्वय रहेको आरोपसमेत उठेको छ ।
पीडितहरूका अनुसार एउटा सटर भाडामा लिएर जब सेन्टर सञ्चालन गर्ने, विभिन्न फर्म तथा उद्योगका कर्मचारीसँग सम्पर्क बनाउने र सामाजिक सञ्जालमार्फत रोजगारीको विज्ञापन गर्ने गरिएको छ । त्यसपछि जागिरको आशमा कार्यालय पुग्ने युवाबाट एक हजारदेखि पाँच हजार रुपैयाँसम्म विभिन्न शीर्षकमा रकम उठाएर सम्बन्धित कम्पनीमा पठाइन्छ ।
तर कतिपय अवस्थामा सम्बन्धित उद्योग वा फर्ममा त्यस्तो पदका लागि भ्याकेन्सी नै नखुलेको पाइएको पीडितहरूको भनाइ छ । युवालाई कम्पनीमा पठाएपछि ‘अहिले काम छैन’, ‘पछि आउनु’, ‘दसैँपछि हेरौँला’ लगायतका जवाफ दिएर फर्काइने र त्यसपछि जब सेन्टरले लिएको रकम फिर्ता नगर्ने गरिएको उनीहरूको आरोप छ ।
युवाले आफू ठगिएको तत्काल थाहा नपाउने गरी यो प्रक्रिया नियमित रूपमा दोहोरिने गरेको पीडितहरूको भनाइ छ । एक जना वा दुई जनामा सीमित नभई रोजगारी खोज्ने धेरै युवाको अनुभव मिल्दोजुल्दो भेटिएपछि जब सेन्टरको कार्यशैलीमाथि प्रश्न उठेको हो ।
चार हजार बुझाए, फ्याक्ट्रीमा पुगेपछि काम फरक
पर्साको जिराभवानी गाउँपालिकाका एक युवक टिकटकमा देखिएको रोजगारीको विज्ञापन पछ्याउँदै ‘हंश जब हब प्रा.लि.’ पुगेका थिए । फ्याक्ट्रीमा काम लगाइदिने आश्वासन पाएपछि उनले चार हजार रुपैयाँ बुझाए । तर फ्याक्ट्रीमा पुगेपछि विज्ञापनमा भनिएकोभन्दा फरक र अत्यधिक मिहिनेत गर्नुपर्ने काम दिइएको उनको भनाइ छ ।
‘एक हप्ता भयो सर, चार हजार एकमुष्ट दिएर फ्याक्ट्रीमा पुगेँ । धेरै मिहिनेतको काम थियो, भनेजस्तो भएन,’ उनले भने, ‘कार्यालयमा फर्केर गुनासो गरेँ, तर सुनुवाइ भएन । पैसा नभएर तनाव छ, जसरी भए पनि कतै जागिर लगाइदिनुस् ।’ काम नमिलेपछि उनी जब सेन्टरमा पुनः धाइरहेका छन् । तर गुनासो गरेको एक सातासम्म पनि वैकल्पिक रोजगारीको व्यवस्था नभएको उनले बताए ।
एक हजार बुझाएर पनि ‘दसैँपछि आउनू’को जवाफ
रौतहटको कटहरियाबाट उच्च माध्यमिक तहको अध्ययनका लागि वीरगंज आएका एक युवक फेसबुकमा देखिएको रोजगारीको विज्ञापनपछि ‘पर्सा जब सेन्टर’ पुगेका थिए । वीरगंज–८ पानीटंकीस्थित वीरगंज पब्लिक कलेजको गेट अगाडिको सडकमा रहेको उक्त जब सेन्टरमा पुग्नेबित्तिकै फारम लिन एक हजार रुपैयाँ बुझाउनुपर्ने बताइएको उनको भनाइ छ ।
रकम नबुझाए फारमसमेत नदिने भनेपछि उनले एक हजार रुपैयाँ बुझाए । त्यसपछि उनलाई मारवाडी फर्ममा जागिरका लागि पठाइयो । तर फर्ममा पुगेपछि ‘दसैँपछि आउनुस्, हेरौँला’ भन्ने जवाफ पाएर फर्कनुपरेको उनले बताए । जब सेन्टरलाई बुझाएको एक हजार रुपैयाँसमेत फिर्ता नपाएको उनको गुनासो छ ।
फारम शुल्कदेखि तलबको ४० प्रतिशतसम्म
बाराको कलैयाका अर्का युवकले ‘टाइगर इन्टरनेशनल सेक्युरिटी सर्भिस जब सेन्टर’मा सेक्युरिटी गार्डको कामका लागि सम्पर्क गर्दा फारम भरेबापत एक हजार रुपैयाँ बुझाएको बताए । रकम लिएपछि रसिद नदिइएको उनको दाबी छ । उनका अनुसार पहिलो महिनाको तलब प्राप्त भएपछि त्यसको ४० प्रतिशत रकम कार्यालयलाई बुझाउनुपर्ने भनिएको थियो । रकम नदिए जागिरबाट निकाल्न सकिने चेतावनीसमेत दिइएको उनले बताए ।
बाइपास चोकस्थित निलकण्ठ अस्पतालनजिकको ‘ग्लोबल जब हब’मा पुगेका अर्का युवकले पनि टिकटकमा देखिएको विज्ञापनकै आधारमा कलैयाको इन्टरनेट कम्पनीमा मार्केटिङको काम खोजेका थिए । फारम शुल्कबापत पाँच सय रुपैयाँ लिए पनि रसिद नदिएको र पहिलो महिनाको तलबको ४० प्रतिशत कमिसन मागिएको उनको भनाइ छ ।
कमिसन नदिएसम्म नागरिकता, सवारी चालक अनुमतिपत्र र शैक्षिक प्रमाणपत्र धरौटीमा राखिएको उनले दाबी गरे । कम्पनीमा पुगेपछि विज्ञापनमा भनिएको कामभन्दा फरक जिम्मेवारी पाएको थाहा भएपछि उनी फर्किए । कागजात फिर्ता पाए पनि बुझाएको पाँच सय रुपैयाँ भने फिर्ता नपाएको उनको गुनासो छ ।
सामाजिक सञ्जाल बनेको ‘शिकार गर्ने माध्यम’
वीरगंजमा ‘पर्सा जब सेन्टर’, ‘हंश जब हब’, ‘ग्लोबल जब हब’, ‘टाइगर इन्टरनेशनल सेक्युरिटी सर्भिस’लगायतका नाममा रोजगारीसम्बन्धी सेवा दिने कार्यालय सञ्चालनमा छन् । ‘तराई जब सेन्टर’, ‘एएस इन्टरनेशनल जब सेन्टर’, ‘रोजगार वीरगंज’लगायतका नाममा समेत फेसबुक र टिकटकमा रोजगारीका विज्ञापन सार्वजनिक हुने गरेको स्थानीयको भनाइ छ ।
पीडितहरूका अनुसार सामान्य कार्यालयको जागिरका लागि फारम तथा सेवा शुल्क र उद्योग तथा फ्याक्ट्रीको कामका लागि थप रकम असुल्ने गरिएको छ । यसबाहेक पहिलो महिनाको तलबबाट ठूलो हिस्सा कमिसनका रूपमा माग्ने गरेको आरोप छ ।
कानुनले के भन्छ ?
रोजगारीको हकसम्बन्धी ऐन, २०७५ तथा श्रमसम्बन्धी कानुनले रोजगारी र श्रम बजारलाई व्यवस्थित गर्ने व्यवस्था गरेको छ । श्रम ऐन, २०७४ को दफा ६७ मा आपूर्ति गरिएका श्रमिकबाट कुनै किसिमको शुल्क लिन नहुने व्यवस्था रहेको अवस्थामा रोजगारीको नाममा रकम असुल्ने र कागजात धरौटीमा राख्ने अभ्यासमाथि कानुनी प्रश्न उठेको छ ।
बेरोजगारी र आर्थिक अभावमा रहेका युवाको बाध्यतालाई आधार बनाएर रोजगारीको नाममा रकम उठाउने, कामबारे गलत विवरण दिने र गुनासोपछि पनि रकम फिर्ता नगर्ने आरोप लागेका जब सेन्टरमाथि सम्बन्धित निकायले प्रभावकारी अनुगमन गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
रोजगारी खोज्ने युवालाई अवसर दिलाउने माध्यम बन्नुपर्ने जब सेन्टर नै शुल्क असुल्ने र युवालाई अनिश्चित प्रतीक्षामा राख्ने माध्यम बनेको आरोप बढ्दै जाँदा वीरगंजको यस्ता संस्थाको भूमिका, वैधानिकता र आर्थिक कारोबारमाथि नियमन आवश्यक देखिएको छ । 
प्रतिक्रिया दिनुहोस् !