करोडौं खर्चिएर बनाइएका तटबन्ध असुरक्षित, महोत्तरीका स्थानीय तथा किसान त्रासमा

बर्दिबास (महोत्तरी), २१ साउन । महोत्तरीमा हरेक वर्ष बाढीको जोखिम कम गर्ने उद्देश्यले नदी तथा खहरेमा करोडौं रुपैयाँ खर्च गरेर तटबन्ध निर्माण र मर्मत गरिएपनि मनसुन सुरु भएसँगै स्थानीयको चिन्ता भने उस्तै दोहोरिने गरेको छ । चुरे क्षेत्रबाट बगेर आउने ढुंगा, गिटी र बालुवाले नदीको सतह वर्षेनी उकासिँदै जाँदा तटबन्ध कमजोर बन्दै गएका छन् । यसको प्रत्यक्ष असर बस्ती र खेतीयोग्य जमिनमा परेको स्थानीयको भनाइ छ ।

महोत्तरीका रातु, जंगहा, विगहीलगायत नदी आसपासका दर्जनौं बस्तीका बासिन्दाका लागि मनसुन वर्षा आशिर्वादभन्दा बढी चिन्ताको विषय बन्ने गरेको छ । वर्षा बढेसँगै नदीको बहाव तीव्र हुने, तटबन्धमाथि दबाब बढ्ने र बाढीको जोखिम बढ्ने भएकाले स्थानीय त्रसित छन् । विगतका बाढीले घर, खेत र सडक बगाएको अनुभव अझै ताजा रहेकाले सामान्य वर्षाले पनि ठूलो विपत्ति निम्त्याउने हो कि भन्ने डर उनीहरूमा छ ।

पछिल्ला वर्षहरूमा बाढीले कतिपय स्थानमा तटबन्ध भत्काएको थियो भने कतै नदीले धार नै परिवर्तन गरेको थियो । हरेक वर्ष तटबन्ध निर्माण र मर्मत हुने गरे पनि केही समयमै फेरि क्षतिग्रस्त हुने गरेको स्थानीय बताउँछन् । निर्माणको गुणस्तर, नदीको प्रकृतिअनुसारको योजना अभाव तथा समयमै संरक्षण हुन नसक्दा सरकारी लगानीको अपेक्षित प्रतिफल नआएको उनीहरूको गुनासो छ । अस्थायी मर्मतमा बजेट खर्च गर्नुभन्दा नदी नियन्त्रणको दीर्घकालीन योजना कार्यान्वयन गर्नुपर्ने उनीहरूको माग छ । स्थानीयका अनुसार चुरे क्षेत्रबाट बगेर आउने ढुंगा, गिटी र बालुवाले नदीको सतह क्रमशः अग्लिँदै गएको छ ।

नदीको सतह उकासिँदा पानीको बहाव बस्ती र खेततर्फ मोडिने जोखिम बढेको छ । यही कारण तटबन्ध निर्माण गरिए पनि त्यसको प्रभावकारिता वर्षेनी घट्दै गएको उनीहरूको अनुभव छ । महोत्तरीका प्रमुख जिल्ला अधिकारी इन्द्रदेव यादवका अनुसार ठेक्का प्रक्रिया टुंगिन ढिलाइ हुँदा तटबन्ध मर्मतको काम प्रभावित हुने गरेको छ । नदी नियन्त्रण आयोजना कार्यालय र सिँचाइ विभागलाई आवश्यक मर्मतका लागि पत्राचार गरिसकिएको र भत्किएका तटबन्ध यस वर्ष बाढी पस्न नदिने गरी मर्मत गरिने उनले बताए ।

यता, सिँचाइ तथा जलस्रोत व्यवस्थापन आयोजना कार्यालय जनकपुरधामले सम्भावित बाढी जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै आवश्यक तयारी भइरहेको जनाएको छ । कार्यालय प्रमुख रविन्द्रकुमार शर्माका अनुसार महोत्तरीका रतवारा, धबौली, एकडारालगायत क्षेत्रमा तटबन्ध मर्मत सम्पन्न भइसकेको छ भने अन्य स्थानमा निर्माणका लागि ठेक्का प्रक्रिया अघि बढाइएको छ । बजेट सीमित भएकाले सबै योजना एकैपटक कार्यान्वयन गर्न नसकिएको उनले बताए । यतिबेला किसानहरू धान रोपाइँमा व्यस्त छन् । तर खेतमा रोपिएको धानभन्दा बढी उनीहरूलाई बाढीको चिन्ताले सताइरहेको छ । केही दिनको अविरल वर्षाले वर्षभरिको मेहनत बगाइदिने अवस्था अन्त्य गर्न सरकारले अस्थायी समाधानभन्दा दीर्घकालीन, वैज्ञानिक र प्रभावकारी नदी व्यवस्थापनमा ध्यान दिनुपर्ने माग महोत्तरीका स्थानीय र किसानको छ ।