वीरगंज (पर्सा), १२ मंसिर । गहुँ खेतीको मुख्य सिजन सुरु हुनै लाग्दा भारतले यस वर्ष गण्डक नहरमार्फत पानी उपलब्ध गराउन नसक्ने जनाएको छ । भारतीय पक्षबाट आएको यो सूचनाले नहर सिँचाइमा आश्रित पर्सा, बारा र रौतहटका हजारौं किसान गम्भीर संकटको चारैतिरबाट घेरिन पुगेका छन् । समयमै सिँचाइ नपाए गहुँ उत्पादनमा ठूलो गिरावट आउने भन्दै किसानहरू अहिले निकैै चिन्तित छन् ।
नारायणी सिँचाइ व्यवस्थापन कार्यालय, वीरगंजका सूचना अधिकारी इन्जिनियर सुरेशप्रसाद साहका अनुसार भारत बिहारस्थित रामनगर गण्डक नहरको दोन कनाल कार्यालयले आफूभन्दा माथिल्लो बेतिया कार्यालयलाई पठाएको पत्राचारको प्रतिलिपि नेपालतर्फ बोधार्थ पठाएको हो । यद्यपि नेपाली पक्षले सोझै आधिकारिक पत्र मागिसकेको उनले बताए ।
पत्रमा भारतीय पक्षले यस वर्ष हिउँदमा नहर सफाइ तथा मर्मतसम्भारका लागि ठेक्का प्रक्रियामार्फत काम सुरु हुने भएकाले नहरमा पानी प्रवाह गर्न नसकिने उल्लेख छ । साहले भने, ‘हामीले भारतीय पक्षसँग सोझै संवाद जारी राखेका छौं । तर यो पूर्ण रूपमा द्विपक्षीय विषय भएकाले सिँचाइ विभागले पनि भारतीय समकक्षीलाई औपचारिक दबाब दिएर पहल गर्न आवश्यक छ ।’
हाल नहरमा आएको पानी क्रमशः सुक्दै गएको र नयाँ पानी नआएपछि मर्मतसम्भार कार्य सुरु हुने बताइएको छ । एकपटक मर्मत सुरु भयो भने गहुँ सिजनमा पानी पुग्न नसक्ने निश्चित छ । तथापि, साहले नेपाली किसानलाई आवश्यक सिँचाइ उपलब्ध गराएर त्यसपछि मर्मत कार्य सुरु गर्ने वैकल्पिक समयसीमा मिलाउन भारतसँग वार्ता सम्भव रहेको तर्क गरे ।
अब केही दिनमै किसानहरूले गहुँको बीउ रोप्न सुरु गर्छन् । रोपेरै केही समयपछि हुने एकपटकको सिँचाइ गहुँ बालीको विकासमा अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ । तर सम्झौताअनुसार भारतले जाडो सिजनमा ८५० क्यूसेक पानी दिनुपर्ने व्यवस्था भएपनि वर्षौंदेखि नहर सफाइ तथा भारतीय भू–भागमा मर्मत अभावका कारण नहरको पानी रौतहटको पूर्वी भेगसम्म पुग्न सकिरहेको छैन ।
गण्डक नहर प्रणालीअन्तर्गत ३७ हजार ४ सय हेक्टर जग्गा सिँचाइयोग्य रहेकोमा पर्सामा १६ हजार हेक्टर, बारामा ९ हजार हेक्टर र बाँकी रौतहटमा पर्छ । सम्झौताअनुसार असार १५ मा धान सिजन र पुस १५ मा गहुँ सिजनका लागि नेपालतर्फ पानी प्रवाह गर्न भारत बाध्य छ । तर यस वर्ष पुस महिनातिरै मर्मत थाल्ने जानकारीले किसानहरूको भविष्य अनिश्चित देखिएको छ ।
गण्डक नहर नवलपरासीको त्रिवेणी–भैसालोटनस्थित नेपाल–भारत सीमास्थित प्रमुख ब्यारेजबाट सुरु हुन्छ । भारततर्फ ९२ किलोमिटर यात्रा गरेपछि पर्साको जगरनाथपुरबाट नेपाल प्रवेश गर्छ । नेपालमा ८१ किलोमिटर लम्बाइमा १५ ब्लकमा विभाजित यो नहर रौतहटको बागमती नदीमा मिसिँदै समाप्त हुन्छ ।
प्रदेश २ का तीन प्रमुख जिल्लाका किसानका लागि जीवनरेखा सरहको नहरमै हिउँद सिजनमा पानी नआउने भएपछि यस वर्ष गहुँ उत्पादनमा ठूलो असर पर्ने निश्चित जस्तै देखिएको छ । अब भारतीय पक्षसँग कूटनीतिक तहमा कत्तिको प्रभावकारी पहल हुन्छ, त्यसैले किसानहरूको गहुँ सिजन ‘बाँच्ने कि डुब्ने’ निर्णय हुनेछ । 
प्रतिक्रिया दिनुहोस् !