काठमाडौँ, १२ भदौ । रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीले नेपालका विभिन्न जिल्लामा ठूलो जनधनको क्षति पुर्याएको छ । बाढीपछि भोटेकोशी हुँदै त्रिशूली नदीको तटीय क्षेत्रमा फैलिएको विपत्तिमा शुक्रबार साँझ ५ बजेसम्म ५ सय ५३ जनाको शव फेला परेको नेपाल प्रहरीले जनाएको छ । अझै ९ सय ७७ जना सम्पर्कविहीन रहेको राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणको तथ्यांक छ । प्रहरीका अनुसार फेला परेका शवमध्ये रसुवामा १३, नुवाकोटमा ३८, धादिङमा ४०, चितवनमा २२२, गोरखामा ४७, तनहुँमा ३१, नवलपरासी पूर्वमा १३४ र नवलपरासी पश्चिममा २८ जना रहेका छन् ।
भोटेकोशीमा आएको बाढीले रसुवाबाट सुरु भएर नुवाकोट, धादिङ, गोरखा, चितवन, तनहुँ तथा नवलपरासीका विभिन्न क्षेत्रमा त्रास र क्षति निम्त्याएको छ । नदी तटीय क्षेत्रका बस्तीमा बाढी पसेपछि कतिपय परिवार विस्थापित भएका छन् भने कैयौँ परिवार आफ्ना आफन्तको अवस्था थाहा नपाएर चिन्तित छन् । यसअघि शुक्रबार दिउँसोसम्म १ हजार ४ सय ७३ जनाको उद्धार गरिएको विवरण सार्वजनिक भएको थियो । बेपत्ताको खोजी तथा उद्धारका लागि नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल र नेपाली सेनासहितका सुरक्षा निकाय परिचालन गरिएका छन् । नेपाल प्रहरीले मात्रै बाढी प्रभावित क्षेत्रमा ४ हजारभन्दा बढी जनशक्ति परिचालन गरेको जनाएको छ ।
नदी तटीय क्षेत्र, खोला तथा आसपासका बस्तीमा बेपत्ताको खोजी तीव्र पारिएको छ । विभिन्न स्थानमा फेला परेका पहिचान नखुलेका शवको विवरणसमेत प्रहरीले सार्वजनिक गर्दै आएको छ । बाढीबाट अवरुद्ध सडक तथा बाटो खुलाउने, जोखिममा रहेका परिवारलाई सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण गर्ने तथा स्थानीयवासी र विभिन्न निकायसँग समन्वय गरी राहत तथा उद्धार कार्य अघि बढाइएको प्रहरीले जनाएको छ ।
मधेशका ११६ जना अझै सम्पर्कविहीन
भोटेकोशी बाढीपछि सम्पर्कविहीन रहेका मधेश प्रदेशका १० जना परिवारको सम्पर्कमा आएका छन् । यद्यपि प्रदेशका अझै ११६ जना सम्पर्कविहीन रहेको मधेश प्रदेश प्रहरी कार्यालयले जनाएको छ । प्रदेश प्रहरी कार्यालयका प्रवक्ता वरिष्ठ प्रहरी उपरीक्षक प्रभुप्रसाद ढकालका अनुसार यसअघि सम्पर्कविहीन रहेका १० जना परिवारको सम्पर्कमा आएका हुन् । उनीहरूको पहिचान भने प्रहरीले सार्वजनिक गरेको छैन ।
यसअघि मधेशबाट १२० जना पुरुष, पाँच जना महिला र एक जना बालक गरी १२६ जना सम्पर्कविहीन रहेको विवरण थियो । जिल्लागत रूपमा सप्तरीका ३१, पर्साका २८, बाराका १९, रौतहटका १५, सर्लाही र महोत्तरीका १०/१०, सिरहाका आठ तथा धनुषाका पाँच जना सम्पर्कविहीन रहेको प्रहरीको अभिलेखमा थियो । घरपरिवार तथा आफन्तले प्रहरीमा दिएको निवेदन र फोनमार्फत उपलब्ध गराएको विवरणका आधारमा सम्पर्कविहीनको संख्या यकिन गरिएको एसएसपी ढकालले बताएका छन् ।
तिब्बततर्फको तालको पानी घट्यो, तर जोखिम टरेको छैन
यसैबीच नेपाल–चीन सीमा नजिक तिब्बततर्फ थुनिएर जोखिम बढाएको तालमा पानीको सतह घटेसँगै ओभरफ्लो हुने क्रम रोकिएको छ । चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यम सीसीटीभीका अनुसार तालबाट पानी बाहिरिने क्रम रोकिएर अवस्था केही सामान्य भएपछि उच्च जोखिमका कारण केही समय स्थगित गरिएको उद्धार तथा खोजी कार्य पुनः सुरु गरिएको छ ।
तालको पानी घटेपछि नेपालतर्फको तल्लो तटीय क्षेत्रमा केही राहत महसुस भए पनि जोखिम पूर्ण रूपमा टरिसकेको छैन । बाढी पूर्वानुमान महाशाखाले त्रिशूली नदी आसपासका बासिन्दालाई अझै उच्च सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेको छ । विशेषगरी रसुवाको स्याफ्रुबेँसीदेखि मुग्लिनसम्म त्रिशूली नदी किनारका बासिन्दालाई अर्को आधिकारिक सूचना जारी नभएसम्म सुरक्षित स्थानमै रहन आग्रह गरिएको छ ।
सरकारले समेत चीनसँग निरन्तर संवाद गरिरहेको जनाएको छ । शिक्षामन्त्री तथा सरकारका प्रवक्ता सस्मित पोखरेलले चीनबाट तत्काल ठूलो संकटको अवस्था नरहेको जानकारी प्राप्त भएको बताएका छन् । मन्त्रिपरिषद् बैठकपछि सञ्चारकर्मीसँग कुरा गर्दै उनले तिब्बतमा निर्माण गरिएको कृत्रिम ताल फुटेको नभई ग्लेसियरका केही भाग फुट्दा तथा पानी ओभरफ्लो हुँदा लेदोसहितको पानी आएको जानकारी प्राप्त भएको बताए । तत्काल ठूलो जोखिम नरहे पनि सतर्कता भने आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ ।
बाढीको असर भारतसम्म, सात शव फेला
नेपालमा भोटेकोशी हुँदै त्रिशूली नदीमा आएको बाढीको असर छिमेकी भारतको सीमावर्ती क्षेत्रमा समेत देखिन थालेको छ । बीबीसी हिन्दीका अनुसार भारतको उत्तर प्रदेशस्थित महराजगञ्जमा गण्डक (नारायणी) नदीबाट चार तथा कुशीनगरमा तीन गरी सात जनाको शव फेला परेको छ । फेला परेका शवमा पाँच महिला र दुई पुरुष रहेका छन् ।
नेपालमा आएको भीषण बाढीका क्रममा नदीमा बगेका शव तीव्र बहावसँगै भारततर्फ पुगेको हुनसक्ने आशंका गरिएको छ । भारतीय सशस्त्र सीमा बल (एसएसबी) को उद्धार टोलीले नदीमा निगरानी गर्ने क्रममा शव बगिरहेको देखेपछि मोटरबोटको सहयोगमा बाहिर निकालेको जनाइएको छ । यसले भोटेकोशी–त्रिशूलीमा आएको बाढीको प्रभाव नेपालका सीमित जिल्लामा मात्र नभई नदीको बहावसँगै सीमापारिसम्म पुगेको देखाएको छ ।
आवतजावत खुलाउन ४२ बेलिब्रिज माग
बाढीले रसुवा, नुवाकोट र धादिङका अधिकांश पुलमा क्षति पुर्याएपछि सडक तथा आवतजावतको अवस्था थप जटिल बनेको छ । कतिपय स्थानमा पुल बगाउँदा मानिसहरूको दुईतर्फी आवतजावत नै बन्द भएको छ । अवरुद्ध यातायात तत्काल सञ्चालनमा ल्याउन सरकारले भारत र चीनसँग ४२ वटा बेलिब्रिज निर्माणका लागि सहयोग मागेको छ । परराष्ट्र मन्त्रालय स्रोतका अनुसार राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणको आवश्यकताका आधारमा दुवै देशलाई बेलिब्रिज उपलब्ध गराउन अनुरोध गरिएको हो ।
भारतीय विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता रणधीर जैसवालले समेत नेपाललाई आवश्यक परेको अवस्थामा बेलिब्रिजलगायतका सहयोग उपलब्ध गराउने बताएका थिए । भौतिक पूर्वाधार पुनःस्थापनाका लागि तत्काल पुल निर्माण गर्नुपर्ने अवस्था देखिएपछि विदेशी सहयोगलाई प्राधिकरणको माग र आवश्यकताका आधारमा परिचालन गर्ने व्यवस्था मिलाइएको सरकारले जनाएको छ ।
बाढीपीडितका लागि वीरगञ्जका चिकित्सकको १० लाख सहयोग
विपत्तिमा परेका नागरिकको राहत तथा उद्धारका लागि निजी क्षेत्रबाट समेत सहयोग जुट्न थालेको छ । वीरगंज हेल्थ केयर अस्पतालका सञ्चालक तथा वरिष्ठ चिकित्सक डा. अबुल हैस अन्सारीले बाढीपीडितको राहत तथा उद्धारका लागि १० लाख रुपैयाँ सहयोग गरेका छन् । सामाजिक उत्तरदायित्वअन्तर्गत उनले १० लाख रुपैयाँको चेक पर्सा क्षेत्र नम्बर १ का सांसद हरि पन्तलाई हस्तान्तरण गरेका हुन् ।
बाढीका कारण विभिन्न क्षेत्रमा ठूलो जनधनको क्षति भएको र सयौँ परिवार प्रभावित बनेको अवस्थामा पीडितको उद्धार तथा राहतमा सहयोग पुगोस् भन्ने उद्देश्यले रकम उपलब्ध गराइएको डा. अन्सारीले बताए । उनले प्राकृतिक विपत्तिबाट प्रभावित नागरिकको तत्काल राहत, उद्धार तथा पुनःस्थापनाका लागि सरकारसँगै निजी क्षेत्र, व्यवसायी, सामाजिक संघसंस्था तथा आम नागरिकले समेत हातेमालो गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् । 
उद्धारसँगै पुनःस्थापनाको चुनौती
भोटेकोशी बाढीले सिर्जना गरेको मानवीय संकट अझै समाप्त भएको छैन । सयौँ शव फेला परिसके पनि झन्डै एक हजार व्यक्ति सम्पर्कविहीन रहेको अवस्थाले खोज तथा उद्धार कार्यलाई थप गम्भीर बनाएको छ । अहिलेको सबैभन्दा ठूलो प्राथमिकता बेपत्ताको खोजी, जोखिममा रहेका नागरिकको सुरक्षित स्थानान्तरण र प्रभावित परिवारलाई तत्काल राहत उपलब्ध गराउनु हो । त्यससँगै बाढीले भत्काएका पुल, सडक, घर तथा अन्य संरचनाको पुनर्निर्माण र विस्थापित परिवारको पुनःस्थापनासमेत राज्यका लागि ठूलो चुनौती बनेको छ ।
प्राकृतिक विपत्तिले एकैपटक सयौँ परिवारको जीवन बदलिदिएको अवस्थामा उद्धार सकिएपछि मात्रै सरकारको जिम्मेवारी सकिँदैन । प्रभावित परिवारलाई सुरक्षित आवास, खाद्यान्न, स्वास्थ्य सेवा र रोजगारीको आधार उपलब्ध गराउँदै दीर्घकालीन पुनःस्थापनातर्फ तत्काल योजना बनाउनुपर्ने आवश्यकता छ । भोटेकोशीदेखि त्रिशूली र त्यसपछि नारायणी हुँदै भारतसम्म पुगेको बाढीले नेपालको विपद् व्यवस्थापन, पूर्वसूचना प्रणाली, नदी तटीय बस्तीको सुरक्षा र पूर्वाधारको दिगोपनाबारे समेत गम्भीर प्रश्न उठाएको छ ।
अहिले नदी किनारका नागरिकलाई सतर्क रहन आग्रह गरिँदै गर्दा राज्यका सबै संयन्त्रले खोज, उद्धार र राहतलाई थप तीव्रता दिनुपर्ने देखिएको छ । हराइरहेका आफन्तको खोजीमा रहेका परिवारका लागि प्रत्येक क्षण महत्वपूर्ण छ भने उजाडिएका परिवारका लागि पुनःस्थापना नै अबको सबैभन्दा ठूलो आशा बनेको छ ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस् !